İdeal Kilo HesaplamaBoya, Yaşa ve Cinsiyete Göre İdeal Kilo · 7 Formül Tek Ekranda

İdeal kilo nedir?

Eczanede en sık duyduğum sorulardan biri “Ben kaç kilo olmalıyım?” sorusudur. Bu soruya tek bir rakamla cevap vermek kolaydır ama yanıltıcıdır. Bu yüzden bu ideal kilo hesaplama aracını, size tek bir sayı dayatmak yerine yedi farklı bilimsel formülün sonucunu yan yana gösterecek şekilde tasarladım. Formüllerin birbirine ne kadar yakın düştüğünü görmek, “ideal kilo”nun aslında dar bir hedef değil, makul bir bölge olduğunu anlamanın en iyi yolu.

İdeal kilo, vücut kitle indeksi hesaplama ile yakından ilişkilidir ama aynı şey değildir. VKİ şu anki durumunuzu sınıflandırır; ideal kilo ise hedefinizi tanımlar. İkisini birlikte kullanmak en doğru resmi verir.

İdeal kilo hesaplama nasıl yapılır? (4 adım)

1. Cinsiyetinizi seçin. Klinik formüllerin çoğu kadın ve erkek için farklı başlangıç değerleri kullanır, çünkü aynı boyda kas ve kemik kütlesi farklıdır.
2. Boyunuzu santimetre olarak girin. Sabah, ayakkabısız ve duvara sırtınızı yaslayarak ölçülen boy en doğru sonucu verir.
3. Yaşınızı ve şu anki kilonuzu ekleyin. Yaş, 65 yaş üstünde hedef aralığı değiştirir. Şu anki kilonuz ise hedefe uzaklığınızı ve tahmini süreyi hesaplamak için kullanılır.
4. İsterseniz bilek çevrenizi ölçün. Kemik yapınız küçük, orta veya büyük olarak sınıflandırılır ve ideal kilonuz buna göre yaklaşık %10 aşağı ya da yukarı ayarlanır.

İdeal kilo formülleri: hangisi ne söylüyor?

Bugün kullanılan ideal kilo formüllerinin çoğu aslında ilaç dozu hesaplamak için geliştirildi. Örneğin 1974’te yayımlanan Devine formülü, gentamisin adlı antibiyotiğin dozunu ayarlamak için önerildi ve sonra ideal kilo hesaplamanın standardı hâline geldi. Formüllerde boy, 152,4 cm (5 feet = 60 inç) üzerindeki her inç (2,54 cm) için belirli bir kilo eklenerek hesaplanır.

Örnek: 165 cm bir kadın için 7 formül

Boy 165 cm, yani 64,96 inç. 60 inçin üzerindeki kısım 4,96 inçtir. Aşağıdaki değerler hesaplayıcının kendi motoruyla üretilmiştir:

Gördüğünüz gibi yedi formül 55,3–60,0 kg’lık bir bant içinde kalıyor. Hesaplayıcı bu yüzden ortalamayı değil, aşırı uçlardan etkilenmeyen medyanı (ortanca değeri) “uzlaşı” olarak gösterir.

Kadınlar için boya göre ideal kilo tablosu

“160 boy kadın kaç kilo olmalı?” ya da “170 boy kadın ideal kilo” gibi soruların cevabını aşağıdaki tabloda bulabilirsiniz. İdeal kilo sütunu yedi formülün medyanıdır, yanındaki sütun formüllerin en düşük ve en yüksek sonucunu gösterir; sağlıklı aralık ise DSÖ’nün VKİ 18,5–24,9 sınırlarından hesaplanır.

Erkekler için boya göre ideal kilo tablosu

“175 boy erkek kaç kilo olmalı?” ya da “180 boy ideal kilo” sorularının cevabı burada. Erkeklerde formüller, aynı boydaki kadınlara göre ortalama 4–7 kg daha yüksek sonuç verir; bunun nedeni daha fazla kas ve kemik kütlesidir.

Yaşa göre ideal kilo değişir mi?

İnternette sıkça karşılaşılan “yaşa göre ideal kilo tablosu”ndaki rakamların çoğunun bilimsel bir dayanağı yoktur. Devine, Robinson ve Miller gibi klinik formüller yetişkinlerde yaşı hesaba katmaz. Ancak yaşın önemli olduğu iki dönem vardır:

• 18 yaş altı: Büyüme devam ettiği için yetişkin formülleri kullanılmaz. Çocuk ve ergenlerde kilo, yaşa ve cinsiyete özgü büyüme eğrileriyle (persentil) değerlendirilir. Hesaplayıcı bu yaş grubunda sizi uyarır.
• 65 yaş ve üstü: 32 çalışmayı kapsayan bir meta-analiz (Winter ve ark., 2014), yaşlılarda VKİ 23’ün altına inmenin artmış ölüm riskiyle ilişkili olduğunu, en düşük riskin ise VKİ 27–27,9 civarında görüldüğünü buldu. Bu nedenle hesaplayıcı, 65 yaş üstünde hedefi VKİ 23’ün altına düşürmez ve “yaşa uygun aralık” olarak VKİ 23–27,9’u gösterir. Bu yaş grubunda kas kaybını (sarkopeni) önlemek, kilo vermekten genellikle daha önceliklidir.

Kemik yapısına göre ideal kilo (bilek ölçümü)

Aynı boydaki iki kişiden birinin daha geniş bir iskelete sahip olması, ideal kilonun da birkaç kilo daha yüksek olması demektir. Kemik yapısını (vücut çerçevesini) evde ölçmenin en pratik yolu bilek çevresidir. ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri’ne bağlı MedlinePlus’ın kullandığı sınırlar şunlardır:

Klasik uygulamada (Hamwi yöntemi) küçük yapılı kişilerde ideal kilo %10 azaltılır, büyük yapılılarda %10 artırılır. Hesaplayıcı bilek çevrenizi girdiğinizde bu düzeltmeyi otomatik yapar. MedlinePlus 165 cm ve altındaki erkekler için ayrı bir eşik vermez; bu durumda araç aynı eşikleri kullanır ve sonucu yaklaşık olarak işaretler.

İdeal kilo ile VKİ arasındaki fark

Vücut kitle indeksi (VKİ), kilonuzun boyunuzun karesine bölünmesidir ve sizi zayıf, normal, fazla kilolu veya obez olarak sınıflandırır. İdeal kilo ise “bu boyda hangi kiloyu hedeflemeliyim?” sorusunun cevabıdır. Peterson formülü bu iki kavramı birleştirir: VKİ 22’ye karşılık gelen kiloyu, uzun boylularda yaşanan sapmayı düzelterek verir.

Şu anki durumunuzu DSÖ sınıflamasına, bel çevresi riskine ve Türkiye’deki yetişkinlerle karşılaştırmaya göre görmek isterseniz VKİ hesaplama aracımızı kullanın. Orada TÜİK 2025 verileriyle kendi yerinizi de görebilirsiniz.

İdeal kiloya ne kadar sürede ulaşılır?

Hem T.C. Sağlık Bakanlığı hem de ABD Ulusal Kalp, Akciğer ve Kan Enstitüsü (NHLBI), sağlıklı kilo kaybı hızını haftada yaklaşık 0,5–1 kg olarak önerir. Bir kilogram yağ dokusu yaklaşık 7.700 kcal enerjiye karşılık geldiği için haftada 0,5 kg vermek, günde ortalama 550 kcal’lik bir enerji açığı demektir. Gerçek hayatta metabolizma kilo kaybına uyum sağladığından, ilerleyen haftalarda kayıp bir miktar yavaşlar (Hall ve ark., 2011). Aşağıdaki tablo yaklaşık süreleri gösterir:

Hamile kalmak için ideal kilo

Gebelik öncesi VKİ’nin 18,5–24,9 aralığında olması, gebelik diyabeti, preeklampsi ve doğum komplikasyonları riskini azaltır. Gebelik planlıyorsanız hesaplayıcının gösterdiği sağlıklı kilo aralığı uygun bir başlangıç hedefidir. Gebelik sırasında ise kilo verme hedeflenmez; gebelikte alınması gereken kilo, gebelik öncesi VKİ’ye göre hekiminiz tarafından belirlenir. Bu nedenle araç gebelik döneminde kullanılmamalıdır.

Eczacı notu: ideal kilo neden ilaç dozunda da kullanılır?

İdeal kilo hesaplamasının sınırları

• Sporcular ve kaslı kişiler: Formüller kas kütlesini bilmez. Kas oranı yüksek biri, formüllerin gösterdiğinden daha ağır ve yine de son derece sağlıklı olabilir. Bu durumda vücut yağ oranı daha anlamlı bir ölçüdür.
• 152 cm altındaki boylar: İnç tabanlı formüller 60 inçin altında güvenilirliğini kaybeder. Hesaplayıcı bu durumda sizi uyarır ve VKİ aralığına daha fazla ağırlık vermenizi önerir.
• Yağ dağılımı: Aynı kiloda karın bölgesinde yağlanma daha risklidir. Bel / boy oranı bu riski kiloya göre daha iyi yakalar.
• Ödem, gebelik, ampütasyon ve kronik hastalıklar: Bu durumlarda tartı ve formüller yanıltıcı olabilir; değerlendirme hekim tarafından yapılmalıdır.

İdeal kilo için hangi doktora gidilmeli?

Kilo yönetimi için ilk adım genellikle aile hekiminizdir. Aile hekimi kan şekeri, tiroid ve kolesterol gibi temel tetkikleri isteyebilir. Kişiye özel beslenme planı için diyetisyene, hormonal bir neden düşünülüyorsa (tiroid, insülin direnci, polikistik over sendromu) endokrinoloji bölümüne başvurulur. VKİ 40 ve üzeri ya da VKİ 35 üzeri ve eşlik eden hastalık varsa obezite cerrahisi seçenekleri de değerlendirilebilir.

Türkçe sağlık hesaplayıcılarımız

Bu araç, Türkçe sağlık hesaplayıcıları serimizin bir parçası. Hedef kilonuzu belirledikten sonra mevcut durumunuzu sınıflandırmak için şu araçla devam edebilirsiniz:

İlgili İngilizce araçlar

Sıkça sorulan sorular

Manzoor Ahmad, Pharm-D

Eczacı · 9+ yıl sağlık ve takviye içerikleri yazarı · DexoCalc kurucusu

Klinik eczacılıkta ideal kilo formüllerini ilaç dozu hesaplamalarında kullanan bir eczacı olarak, bu aracı formüllerin gerçekte ne söylediğini ve nerede yanıldığını şeffaf biçimde göstermek için hazırladım. Tüm hesaplamalar, aşağıda listelenen hakemli yayınlara ve resmî sağlık kurumlarının verilerine dayanır.

Kaynaklar

1. Devine BJ. Gentamicin therapy. Drug Intelligence & Clinical Pharmacy. 1974;8:650–655.
2. Robinson JD, Lupkiewicz SM, Palenik L, Lopez LM, Ariet M. Determination of ideal body weight for drug dosage calculations. Am J Hosp Pharm. 1983;40(6):1016–1019.
3. Miller DR, Carlson JD, Lloyd BJ, Berry BJ. Determining ideal body weight (and mass). Am J Hosp Pharm. 1983;40(10):1622–1625.
4. Hamwi GJ. Therapy: changing dietary concepts. In: Danowski TS, ed. Diabetes Mellitus: Diagnosis and Treatment. American Diabetes Association; 1964:73–78.
5. Pai MP, Paloucek FP. The origin of the “ideal” body weight equations. Ann Pharmacother. 2000;34(9):1066–1069.
6. Peterson CM, Thomas DM, Blackburn GL, Heymsfield SB. Universal equation for estimating ideal body weight and body weight at any BMI. Am J Clin Nutr. 2016;103(5):1197–1203.
7. Winter JE, MacInnis RJ, Wattanapenpaiboon N, Nowson CA. BMI and all-cause mortality in older adults: a meta-analysis. Am J Clin Nutr. 2014;99(4):875–890.
8. Hall KD, Sacks G, Chandramohan D, et al. Quantification of the effect of energy imbalance on bodyweight. Lancet. 2011;378(9793):826–837.
9. U.S. National Library of Medicine. Determining frame size. MedlinePlus.
10. Dünya Sağlık Örgütü (WHO). Obesity and overweight – Fact sheet. WHO.int.
11. T.C. Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Şişmanlık (Obezite) – Yayın No: 729. hsgm.saglik.gov.tr.
12. National Heart, Lung, and Blood Institute (NIH). Aim for a Healthy Weight. NHLBI.NIH.gov.
13. Institute of Medicine. Weight Gain During Pregnancy: Reexamining the Guidelines. National Academies Press; 2009.